✍️حمید اندرزچمنی/منتقد و نویسنده تلویزیون و سینما

گیل رخ/سریال « رؤیای نیمهشب » با ادعای بازنمایی یک عاشقانهی تاریخی در بستر قرن هشتم هجری و ایلخانان مغول ، پا به عرصهی نمایش میگذارد ؛ اما چنان در ورطهی ملودرام سطحی و کلیشههای تکراری فرو میغلتد که تاریخ در آن نه بستر که تزئینی بیش نیست .
آنچه اثر را از سقوط کامل نجات میدهد ، نگاه بصری چیرهدست کارگردان در طراحی صحنه و لباس است.
نورپردازی کلاسیک و قاببندیهای چشم نواز ، چشمان مخاطب را نوازش میدهد ؛ اما این زیبایی بصری ، پوششی بر پیکر نحیف فیلمنامه است .
روایت با ریتمی سنگین و خوابآور پیش میرود و دیالوگها ، بهجای پیشبرندگی درام ، به شعارهایی سهیل بدل شدهاند که شخصیتها را به مُبلغان عقیده تبدیل میکند ، نه انسانهایی با خون و گوشت…
شخصیتها در این اثر، کهنالگوهایی فرسوده هستند در لباس قرن هشتم :
– فتاح، قهرمانی است با همان تکبعدیگری قهرمانان قصههای عامیانه ؛ خوبِ مطلق که از تعصب فراتر رفته….
– تلما ، معشوقهای است که بیش از آنکه زنی با عمق روانی باشد ، نماد « زنِ رنجورِ منتظرِ نجاتیافته » است .
– شخصیتهای فرعی ، هر یک کارکردی ابزاری دارند و نه موجودیتی مستقل…
این سادهانگاری در شخصیتپردازی ، اثر را از واقعگرایی روانشناختی دور میکند و به حکایتهای اخلاقیِ مدرسهای نزدیک میسازد .
سریال مدعی است به سراغ تعصب مذهبی و تفرقههای تاریخی رفته ؛ اما این ادعا بیش از آنکه کاوشی جامعهشناختی باشد ، بهانهای برای خلق کشمکش عاشقانه است.
اثر از کندوکاو در ریشههای تاریخی تعصب میگریزد و به تصویری سیاهوسفید از « متعصبان بد » و آزاداندیشان خوب بسنده میکند.
این دوگانهسازی سادهلوحانه ، نه تنها به عمق تاریخ نمیرسد، که بازتولید همان نگاه کلیشهای به تاریخ است که سالهاست گریبانگیر تلویزیون و تولیدات تاریخی آن شده است.
سریال در تلاش است به مخاطب بگوید عشق از تعصب میگذرد ، اما آیا خود اثر از تعصب روایی رها شده؟
تعصب به کلیشههای عاشقانه ، تعصب به شخصیتهای قالبی ، تعصب به پایانهای خوشِ ازپیشتعیینشده… اینجا همان نقطهای است که رؤیای نیمهشب به کابوس تکرار بدل میشود ؛ کابوسی که سالهاست در قالب سریالهای تاریخی ـ عاشقانه ، هر شب از شبکههای مختلف تکرار میشود.
رؤیای نیمهشب ، تاریخیست که تاریخ را قربانی عشق کرده ، عشقی که عشق را قربانی کلیشه کرده ، و کلیشهای که اثر را قربانی سطحینگری…..
اگر به دنبال تاریخ زنده هستید ، اینجا جز تاریخ مُردهای در تابوتی از نماهای فاخر نخواهید یافت.
این اثر ، چنان در ورطهی ملودرام دستوپا میزند که گویی تاریخ را نه برای روایت که برای تزیین به عاریت گرفته است.
کاش فیلمنامهنویس به جای عاریت گرفتن تاریخ ، در آن سکنی میگزید..
آقای آخوندپور! شما آمدهاید ، از عشق بگویید در دل تاریخ؟
شما نه از عشق گفتهاید ، نه از تاریخ ، شما از شبهعشقی گفتهاید ، در تاریخی قلابی که بی شباهت به ویترین مغازهی عتیقهفروشیهای پایین شهر نیست ؛ پر از اشیای زرقوبرقدار اما بیروح…
فیلمنامهی این اثر ، چنان تهی از درام است که آدم شک میکند ، نکند نویسنده ، قصه را در راه گم کرده و دیگر پیدا نکرده ، دیالوگها؟ سرشار از شعارهای انسان دوستانهای که شخصیتها را بدل به منبریهایی کرده که هر لحظه ممکن است ، خطبه بخوانند .
این همه حرف از عشق و تعصب ، اما یک دیالوگ باورپذیر در کل قسمت های تا اینجا پخش شده ، پیدا نمیکنی ، مگر میشود ، شخصیتها این همه حرف بزنند و هیچچیز نگویند؟
را از هرگونه باورپذیریِ انسانی تهی کرده است .
زنها در سریال شما همه نه کنشگر که منفعلاند ، این عقبماندگیِ ایدئولوژیک در بازنمایی زن ، در سال ۱۴۰۳، واقعاً تأسفبار است .
لباسها فاخر است ، معماری و لوکیشن چشم نواز است ، اما تاریخ در این سریال ، یک اکسسوار لاکچری است ، نه بیشتر…..
از تحولات سیاسی و اجتماعی عصر ایلخانان خبری نیست ، از مناسبات قدرت ، از کشمکشهای طبقاتی ، از پیچیدگیهای جامعهی آن دوران ، هیچ…
تاریخ را به مثابه پسزمینهای محو برای یک عاشقانهی نخنما به کار گرفتهاند.
این یعنی اهانت به شعور مخاطب….
آقای آخوندپور ! شما بلدید قاب بگیرید ، شکی نیست ، نور و رنگ و صحنه را میشناسید ، اما کارگردانیِ صرفاً بصری ، سینما و تلویزیون نیست .
سینما ، روایت است ، ریتم است ، ضرباهنگ است ، شما آنقدر غرق زیبایی قابها شدهاید ، که روایت را گم کردهاید.
نتیجه ؟ سریالی که چشم را نوازش میدهد ، اما روح را میآزارد ، مثل زنی زیبا که حرفی برای گفتن ندارد؛تماشایش دلانگیز است ، اما همنشینیاش کسالتبار..
سوال اینجاست : مگر نه اینکه تلویزیون ما پر است از این ملودرامهای تاریخیِ بیمحتوا؟
مگر نه اینکه هر سال یکی دو تا از این دست آثار را میبینیم با همان فرمول تکراری، عشق ممنوعه + بستر تاریخی + شخصیتهای قالبی + پایان خوش؟ چرا باید بودجهای صرف اثری شود که نه حرف تازهای دارد ، نه نگاه تازهای ، نه روایت تازهای؟
رؤیای نیمهشب ، نه یک اثر هنری که یک محصول صنعتی است . کالایی که طبق فرمولهای ازپیشتعیینشدهی بازار تلویزیون تولید شده ، تا ساعاتی را پر کند و بعد فراموش شود ، و این ، غمانگیزترین بخش ماجراست .
رؤیای نیمهشب ، سریالی است که تاریخ را به سخره گرفته ، عشق را تحقیر کرده و مخاطب را دستکم…. اثری که اگر در نیمهشب تماشایش کنی ، نه رؤیا میبینی که کابوس تکرار ، کابوس سالها تولید محتوای بیمحتوا در تلویزیون ایران…..





























