false
false
false
false
false
false
false
false
false
✍️نویسنده: آزاده اصغری امندانی: کارشناسی ارشدطراحی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهرانمرکز، تهران، ایران.
پست الکترونیک: arcesa2011@gmail.com
اختصاصی گیل رخ/ عدالت، واژهای که این روزها در گفتگوهای روزمره، اخبار و یا حتی متون خبری و ادبی بسیارمورد استفاده قرار میگیرد؛ خواه با رضایت از وجود عدالت، خواه ناراضی از عدم برقراری عدالت در شهر، خدمات و زندگی شخصی؛ مفهومی است کاملا ذهنی و سیال. میتوان گفت مفهوم عدالت باوری است عمیق در ذهن انسان به گونهای که مضمونی مشخص و عینی برای همگان تصور نمیشود؛ در عین حال عدالت لازمه هر نوع نهاد و سازمان اجتماعی است، میتوان گفت عدالت زمانی مطرح می شود که حق انسان ها در میان باشد، و این حق در فرد به تنهایی وجود ندارد و شامل جامعه می شود.
از اینرو میتوان گفت عدالت یک موضوعی اجتماعی است و افراد در یک اجتماع و یا در مقیاس بزرگتر، مردم در یک شهر برای دست یافتن به رفتار عادلانه از زوایای مختلفی با عدالت اجتماعی سرو کار دارند. عدالت طلبی در جامعه نیازمند آگاهی نسبت به ماهیت عدالت و جنبههای مختلف آن است. جنبههای مختلف عدالت از قبیل عدالت کالبدی،فضایی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی که هر کدام به نوعی بر رفتار و احساس رضایتمندی افراد از زندگی در شهر و فعالیت های روزانه آنها تاثیر میگذارند، خود نمود عینی عدالت اجتماعی محسوب میشوند.
عدالت اجتماعی به اندازهای همهشمول نیست که بتواند الگوی یک جامعه بینقص را به دست دهد، اما میتوان با استفاده از تعاریف آن در حوزههای مختلف به درک درستی از عدالت اجتماعی دست یافت به گونهای که بتواند ما را در رسیدن به الگوی جامعه ایدهآل و برپایه عدالت یاری دهد. برای مثال عدالت اجتماعی در شهر، در اصل تامین نیازهای خدماتی، رفاهی، فرهنگی و اجتماعی است و مدیریت شهری با تامین این نیازها میتواند شهر را به شهری عدالتمحور نزدیک کند. و این مهم تنها در صورت رعایت عدالت فضایی در بخش خدمات شهری و عدالت توزیعی در ارائه متوازن و برحسب نیاز شهروندان از جانب مدیران شهر صورت میپذیرد.
در نظام فکری کهن، مفهوم عدالت برای توجیه نابرابریها به کار گرفته میشد به گونهای که برای برطرف کردن کاستیهای ناشی از بیعدالتی برای مردم با هرطبقه اجتماعی حقوق برابر قائل میشدند، غافل از اینکه اینگونه برابری در افراد با نیازهای متفاوت موضوعیت نخواهد داشت. این درحالی است که در نظام فکری عصر حاضر، برابری عادلانه زمانی برقرار میشود که با هر فرد به گونه مناسب خودش رفتار شود نه اینکه با همه به گونه یکسان رفتار گردد؛ و به نوعی میتوان گفت برقراری عدالت در صورتی محقق میشود که شرایط بر اساس نیازهای اقشار مختلف به شکلی فراهم شده و توزیع خدمات به گونهای انجام پذیرد که اختلاف طبقاتی در هیچ یک از حوزههای اقتصادی و اجتماعی به وجود نیاید.
با توجه به آنچه از مفهوم عدالت و برابری و اهمیت نقش آن در جامعه، کیفیت زندگی شهری و احقاق حق شهروندان برمیآید؛ و با نگاهی به جامعه کنونی و سطح کیفیت زندگی شهری در کشور و همچنین میزان رضایتمندی شهروندان از خدمات شهری، جای خالی عدالت در حوزههای مختلف در شهر به وضوح مشاهده میشود. این درحالی است که بارها شاهد تاکید مسئولین بر برقراری عدالت در جامعه و خدمات رسانی در شهرها بودهایم اما در عمل، شواهد عدم برقراری عدالت را گواهی میدهد. حال این پرسش مطرح میشود که در چه صورت شهروندان شرایط حاکم بر شهر و تاثیرگذار بر زندگی خود را عادلانه خواهند دانست و چگونه میتوان برنامه درستی برای داشتن شهری عدالت محور داشت؟
اگرچه پاسخ به این پرسشها به سادگی صورت نمیپذیرد اما واضح است که اولین قدم برای رسیدن به پاسخ آن نگاهی دقیق به نحوه ارائه خدمات و تسهیلات شهری است. اینکه شهروندان در هر منطقه از شهر و از هر قشری چه نیازهایی داشته و برای تامین آن از چه روشهایی بهره میجویند، میتواند مهمترین دانسته مسئولین برای انجام اقدام موثر در توزیع عادلانه خدمات در شهر باشد. بدینترتیب با شناخت نیازهای شهروندان و با فراهم آوردن زمینه برای مشارکت شهروندان در امور شهری که خود کنشگران اصلی آن هستند، میتوان به تدوین برنامهای متقن و بر پایه عدالت برای بهبود سطح کیفیت زندگی و از بین بردن هرچه بیشتر تبعیض های به وجود آمده نزدیک شد.
البته این موضوع بر کسی پوشیده نیست که حتی با مکانیابیهای درست تسهیلات شهری، همیشه افرادی هستند که نسبت به دیگران به تسهیلات شهری نزدیکترند. به نوعی میتوان شکل گیری موقعیت مناسب برای دستیابی به خدمات شهری را در گرو توزیع عادلانه امتیازات و خدمات در شهر دانست. درنتیجه میبایست برنامهریزان و مسئولین متوجه میزان نابرابرایهای به وجود آمده در میان گروههای استفاده کننده از تسهیلات باشند و راه حل مناسبی برای مشکلات احتمالی پس از آن ارائه دهند.
از طرفی شهر یک ساختار پیچیده و متاثر از سه عامل کالبد، جمعیت و تعاملات اجتماعی است، به این معنی که برقراری عدالت در شهر برگرفته از برقراری عدالت در کالبد شهری، توزیع عادلانه و همهشمول امکانات شهری و به تبع آن برقراری عدالت در نگرش و رفتار شهروندان در تعاملات اجتماعی در شهر میباشد؛ و در این میان ایجاد زمینه برای نگرش درست و القای حس احقاق حق در شهروندان یکی از اضلاع قدرتمند مثلث عدالت در شهر است. چراکه وقتی فرد احساس کند نیازهای آن در شهر مورد توجه بوده و برای رفع آن راههای مناسبی وجود دارد، عدالت را رعایت شده میبیند در نتیجه حس رضایتمندی در رفتار و تعاملات اجتماعی آن جلوهگر میشود.
از سویی دیگر و درست از منظر مقابل اگر شرایط به گونهای شود که که فرد حس کند عدالت توزیعی درباره او منصفانه نبوده و آنچه میتوانسته داشته باشد را مشاهده نمی کند، رفتار هیجانی از خود نشان میدهد که عموما با عصبانیت، شکایت، اعتراض و در بدترین حالت با عدم اطمینان همراه است و این عدم اطمینان سطح تعاملات اجتماعی و مشارکت شهروندی را به شکل قابل توجهی کاهش میدهد و این امر سبب خلل در برقراری عدالت در مولفههای یاد شده و به تبع آن عدالت اجتماعی میشود.
به طور کلی در برقراری عدالت عوامل بسیاری دخیل هستند و برای داشتن جامعه و شهری عدالت محور میبایست به تمامی عوامل موثر در وجود عدالت اشراف داشت. از آنجا که عدالت خود مفهوم گستردهایست و دستیابی به یک مفهوم ذهنی گسترده کاری دشوار و گاه ناممکن بهنظر میرسد، بهتر است تدابیری اندیشیده شود تا ابتدا در مولفههای عدالت به نتیجه مطلوب دست یافته و از اشتراک عدالت به وجود آمده در شاخههای آن، به هدف نهایی که ایجاد عدالت اجتماعی است دست پیدا کنیم.
برای دست یابی به این مهم راههای متعددی وجود دارد و اصلیترین راه توجه به نیازهای شهروندان و مردم و تلاش برای تامین آن نیازها و همچنین افزایش سطح کیفیت زندگی و حس رضایتمندی و احقاق حق در مردم است که مشارکت و حضور آنها در تعاملات اجتماعی را به دنبال دارد. میتوان گفت تنها با گذر از این مسیر است که میتوان علاوه بر برقراری عدالت واقعی در شهر و به دنبال آن کل جامعه، احساس سرزندگی، رضایتمندی، نبود تبعیض و اساسا شهر عدالتمحور را به شکلی پیوسته و مداوم تجربه کرد.
false
false
false
false





























