false
false
false
false
false
false
false
false
false
✍️نویسنده:
سودابه اصغری امندانی: کارشناس مدیریت بحران(امداد در سوانح طبیعی) و کارشناس معماری، طراحی محیط داخلی، دانشگاه جامع عملی کاربردی، تهران، ایران.
شماره همراه: ۰۹۱۲۶۵۹۴۴۰۱، پست الکترونیک: rayanp2008@gmail.com
گیل رخ/وقوع حوادث غیرقابل پیشبینی و بروز خطرات و سوانح طبیعی، واقعیتی است که بشر در طول تاریخ با آن آشنا بوده است. و همواره بحرانها در اقسام گوناگون، تاثیرات مهمی بر امنیت و نحوه زندگی انسان داشتهاند و به نوعی میتوان گفت عضو جداییناپذیر زندگی اجتماعی بوده و هستند. از طرفی بشر همواره برای کاهش تاثیرات بحران و سوانح طبیعی بر زندگی اقداماتی انجام داده است تا پذیرش این واقعیت را برای خود آسانتر کرده و بتواند امنیت و آسایش خود را در زندگی افزایش دهد.
امروزه آگاهی نسبت به بحران و اداره آن از طریق آحاد جامعه مورد بحث و چالش است چراکه اداره خردمندانه مردم در شرایط بحرانی و تبدیل هیجانات ناشی از ترس و اضطراب به نیرویی توام با مسئولیتپذیری میتواند مشارکت مردم را در شرایط بحرانی افزایش دهد. بخشی از این مشارکت در مواقع بحرانی خودجوش و غریزی و از روی حس انسان دوستی بوده و بدون آگاهی لازم است؛ که گاه ادامهدار بودن آن میتواند مخاطره آمیز باشد. اینکه چگونه در مواقع بحرانی مردم را حاضر به مشارکت صحیح و تاثیرگذار کنیم که علاوه بر پررنگ بودن حس مسئولیتپذیری آنها، در راستای اقدامات مدیریت بحران باشد، نیازمند آگاهی سازی در میان مردم، پیش از وقوع هرگونه سانحه و بحرانی است.
استان گیلان به دلیل شرایط خاص آب و هوایی و جغرافیایی در کنار تمام فرصتهایی که دارد به یکی از استانهای در معرض بلایای طبیعی تبدیل شده است. تنوع آب و هوایی و اقلیمی گیلان باعث شده تا استان در معرض حوادث طبیعی متفاوتی قرار گیرد مهمترین بلایای طبیعی دهههای اخیر این استان شمالی زلزله، سیل، خشکسالی و آتش سوزی، رانش زمین، برف و طوفان بوده است. مردم گیلان نسبت به آسیبی که این بلایای طبیعی به جان و مال آنها میزند، مطلع هستند، حتی در زمان وقوع حوادث طبیعی شاهد مشارکت آنها در کمکرسانی به ارگانها هستیم. اما این مشارکت بهتر است پیش از وقوع سانحه باشد تا از آسیبهای ناشی از بروز بلای طبیعی کاسته و بتوان تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد و این مهم تنها در صورت آموزش و آگاهی رسانی به مردم امکان پذیر است.
اما آیا در گیلان آموزشی برای آگاهسازی مردم این استان صورت میگیرد؟ و این آموزش تا چه اندازه میتواند اثربخش باشد و علاوه بر آگاهسازی مردم، به آنها توان مشارکت در مواقع بحرانی را بدهد؟ هرچند در زمان بحران داوطلبان زیادی وارد صحنه میشوند اما برای موثر بودن کامل آنها نیاز به اقدامات زیادی است. استفاده از داوطلبان آگاه و آموزش دیده در زمان وقوع بحران در مرحله پایان دادن به بحران نقش بهسزایی دارد بهگونهای که نیازی نیست نیروهای مسئول وقت و انرژی بیش از اندازه برای متوجه کردن مردم نسبت به مخاطرات بحران صرف کنند و بدین ترتیب نیروی بیشتری برای پایان بخشیدن به بحران دارند.
به طور کلی داشتن افراد آگاه در یک جامعه میتواند نقطه قوت آن جامعه در مقابله با بلایای طبیعی محسوب شود. حضور و مشارکت این مردم در حین امداد رسانی و بازسازی پس از سانحه نیز در ماحصل فعالیتهای افراد و ارگانهای مسئول تاثیر مثبت و قابل توجهی دارد، چراکه می توانند با توجه به میزان آگاهی و توانایی خود بخشهایی از عملیات های امداد رسانی و حتی بازسازی را انجام دهند و دست کم در مواردی که به تخصص ویژه نیاز دارد عرصه را برای امدادگران و متخصصان این زمینه آماده سازند و بدین ترتیب به عملیات امداد و نجات و بازسازی پس از سانحه سرعت بخشند.
با توجه به آنچه گفته شد، این سوال مطرح میشود که بهترین روشهای آموزش و آگاهسازی افراد جامعه کداماند؟ پاسخ به این سوال میتواند ما را در ایجاد زمینهای مناسب جهت آموزش همگانی و تربیت افراد آگاه و نیروی بالقوه که بتواند در زمان وقوع بلایای طبیعی و سوانح غیر مترقبه در کنار نیروهای امدادی و متخصصین این حوزه اثربخش عمل کرده و به کار امداد سرعت ببخشند یاری دهد.
گرچه پیشآگاهی و پیشگیری در کلیه امور بهتر از مبارزه و درمان است. در بسیاری از مواقع پیشگیری صدمات و خسارات جانی و اقتصادی ناشی از این گونه بلایا را به حداقل ممکن رسانده و این مهم نیازمند آگاهی و شناخت آحاد جامعه است و باید در سطح جوامع انسانی بسط و گسترش بیشتری پیدا کند. به طور مثال، حوادثی از قبیل زلزله، سیل، کاهش سطح جنگلها و مراتع، گسترش بیابانها و… با ساخت منازل مسکونی مقاوم، ممانعت از کندن بوتهها و درختان جنگلی، جلوگیری از چرای مفرط دام، احداث سیلبندها و سدها و … قابل پیشگیری است. که این موضوع نیز نیاز به آموزش عمومی مردم دارد.
یکی از مهمترین و اثربخشترین روشهای آموزش مسائل مربوط به بحران و مدیریت آن، گنجاندن این آموزشها در سرفصلهای آموزشی مدارس است تا بتوان از تاثیر آموزش همگانی از سطوح پایه آموزشی در مواقع بحرانی بهره جست؛ تلویزیون سراسری نیز می تواند با تهیه و پخش برنامههایی در زمینه توضیح بحران، تاثیر آن بر زندگی و چگونگی برخورد با آن درجهت آموزش در سطح ملی اقدامات لازم را انجام دهد. همچنین در مقیاسی خردتر و در سطح محلات می توان از سرای محله ها و گروههای آتشنشانی برای آموزش و آگاهی رسانی به مردم و همچنین سنجش میزان آموزشپذیری افراد استفاده کرد تا بتوان از میزان آگاهی و نحوه صحیح برخورد افردا در مواقع بحرانی اطمینان حاصل کرد.
البته این مسئله که گاه شاهد مقاومت عجیب اقشار مختلفی از جامعه در مقابل پذیرش دستورالعملهای مدیریت بحران و نظام مهندسی هستیم، چالشی بزرگ محسوب میشود و در کنار آن تاکید شهروندان به آگاه بودن در این خصوص و داشتن تجربه چندین ساله بناها و معماران بومی و عدم پذیرش روشهای جدید در ساخت و سازها جهت مقاوم سازی بناها، از جمله مشکلاتی است که سر راه آموزش و افزایش آگاهی مردم این استان قرار دارد.
ازاینرو میبایست برای گذر از چنین موانعیتدابیری اندیشیده شود، به گونهای که منحصرا روحیات، فرهنگ و شیوه زندگی مردم این استان مورد مطالعه قرار گیرد تا بتوان به بهترین شکل از سد مقاومت ناشی از عدم آگاهی در افراد عبور کرد تا زمینه برای پیوستن آنها به زنجیره نیروهای بالقوه و آگاه در زمینه بحران و مدیریت بحران فراهم شود.
بهنظر میرسد نخستین گام برای فراهم آوردن این زمینه، جلب اعتماد مردم در ارائه خدمات آموزشی و مشارکتیاست. بدون شک در صورت ایجاد اعتماد دوسویه بین مردم و نهادهای مربوطه و ارائه برنامههای آموزشی موثر و جذاب از طرف این نهادها، شاهد مشارکت خودجوش مردم در زمینه آموزشپذیری پیش از سانحه و همکاریهای آگاهانه پس از سانحه خواهیم بود.
false
false
false
false





























