حسین نیازبخش- ماجرای اخیر مربوط به محمد باقر قالیباف که در توییتر با عنوان «سیسمونی گیت» شناخته می شود از جهات مختلف قابل بررسی است که یکی از آنها، واکنش های جناح های مختلف به این مساله است. در میان واکنش ها، واکنش طبقه حامی رئیس مجلس بیش از همه قابل بررسی و توجه است. حامیان اصولگرای قالیباف در دفاع از او تعابیری را به کار بردند که نشان از چرخش فکری عظیم آنها دارد.
تفسیر تاریخ و آرمانها و ارزشهای اجتماعی
قبل از ورود به اصل قضیه ابتدا باید مساله ای را به عنوان مقدمه شرح دهیم. هر جامعه ای برای حرکت و پویایی به «تاریخ» احتیاج دارد. تاریخ در دل خود «حوادث» و «قهرمان هایی» را معرفی و روایت می کند که برای یک جامعه تبدیل به الگو شده و افراد آن را به سمت و سوی مشخصی حرکت می دهد. قهرمان ها و حوادث تاریخی معمولا مملو از انگاره ها و آرمان های اخلاقی، سیاسی و اجتماعی هستند؛ آرمان هایی که نخبگان که غالبا راویان تاریخ هستند، سعی دارند آنها را به جامعه تزریق کنند. بنابراین، شمایل قهرمان ها و حوادث تاریخی معمولا پر از ایده و آرمان و ارزش هایی است که همگی از ذهن نخبگان (و گاه افراد معمولی جامعه) برآمده و به نوعی نشان دهنده آرمانشهر آنان است.
برای تبیین رای فوق مثال های فراوانی وجود دارد. «فردریک کبیر» یکی از بزرگترین پادشاهان آلمان (پروس وقت) بود که توانست ملت آلمان را بزرگ و پیروز کند. این شخصیت تاریخی در عصر «بیسمارک» یک دیکتاتور مصلح اما مقتدر تصور می شود که سعی دارد آلمان جدیدی را به وجود آورد و فرانسه بزرگترین دشمن او است. این در حالی است که نازی ها و هیتلر همواره سعی داشتند فردریک کبیر را یک نژادپرست معرفی کنند که به برتری خون آلمانی و تبار آن قائل بوده است. مشخص است که هم بیسمارک و هم هیتلر سعی داشته اند فردریک کبیر را بر اساس ارزش ها و آرمان های خود تفسیر کرده و از طریق تزریق ارزش های مورد اعتقاد خود به کالبد فردریک کبیر، مردم را که ذاتا فردریک کبیر را قهرمان خود می دیدند به سمت و سوی ایده و آرمان خود حرکت بدهند.
پر واضح است که این فرایند در زمان فعلی و در کشور خود ما نیز در جریان است. قهرمان های ملی و مذهبی ما ایرانیان همواره به نحوی تفسیر شده اند که نخبگان تلاش نموده اند آنها را تفسیر کنند. ارزش هایی که معمولا توسط نخبگان و به خصوص حاکمان سیاسی از این شخصیت ها و قهرمانان ملی یا مذهبی برجسته می شدند، ارزش ها و آرمان های مورد نظر خود نخبگان و حکام سیاسی را نشان می داد و می دهد. قبل از انقلاب که نخبگان سیاسی و انقلابی و حکام سیاسی بعد به دنبال این بودند که با اندیشه های عدالت خواهانه و گاه سوسیالیستی، با لیبرالیسم و کاپیتالیسم آمریکا گرایانه شاه و پهلوی مبارزه کنند، قهرمان های مذهبی و ملی، چپ گرا تفسیر می شدند. علی شریعتی ابوذر را اولین سوسیالیست معرفی می کرد، خسرو گلسرخی امام علی (ع) را اول سوسیالیست عالم و امام حسین (ع) را شهید بزرگ خلق های خاورمیانه نامید و بسیاری از روحانیون مدافع انقلاب، امیرالمومنین(ع) را طلایه دار عدالت و حکومت مبتنی بر خواست اکثریت ملت می دانستند.
بعد از انقلاب نیز این روند ادامه داشت. در حالیکه گروه های جهادی، بسیج، اصولگرایان و عدالت خواهان اسلام و به خصوص حکومت ۵ ساله امام علی (ع) را تلاشی برای احیای «مفهوم عدالت» دانسته و به خصوص بر نامه آن حضرت به مالک اشتر تکیه بسیاری مینمودند، اصلاح طلبان بر جنبه «آزادی» تاکید بیشتری کرده و مثلا این جنبه از حکومت علی (ع) را برجسته میکردند که آن حضرت تا زمانی که مردم به سمت خانه اش هجوم آوردند حاضر نشد حاکمیت را بپذیرد و خواست مردم برای ایشان همیشه در اولویت بوده است. در زمان حسن روحانی که شعار «اعتدال» برجسته شد و بحث مذاکرات نقل هر مجلسی بود، مذاکره امام حسین(ع) با عمر بن سعد به اصطلاح “بولد” شد و به خصوص «صلح حدیبیه» که در زمان پیامبر (ص) بین مسلمین و مشرکین مکه به امضاء رسید به عنوان نوعی مانیفست معرفی گردید.
همه این شواهد نشان می دهد که حوادث و قهرمانان مذهبی در هر دوره ای و بنا به ارزش های مورد نظر نخبگان و قدرت سیاسی و اجتماعی تفسیر می شوند. زمانی که عدالت ارزش غالب جامعه است، تاریخ با محوریت عدالت تفسیر می شود، زمانی که تعامل با جهان برجسته است، تاریخ با محوریت مذاکره تفسیر می گردد و زمانی هم که آزادی و حکومت مدنی مهم می شود، تاریخ با این محوریت قرائت می گردد.
چرخش تاریخ/ ارزش هایی که در حال تغییر هستند
اکنون با بیان مقدمه فوق به مساله اصلی باز می گردیم. در قضیه محمد باقر قالیباف بسیاری از مدافعان اصولگرای او سعی کردند به طریق بالا تاریخ را تفسیر کنند. آنها مفهوم «عدالت» را که یکی از قدیمی ترین ارزش های اسلامی است و به خصوص در ابتدای انقلاب بستگی بسیار زیادی با قهرمان های مذهبی داشت، کنار گذاشتند و از عباراتی چون «فتنه عدالتخواهی» استفاده کردند. گروهی حتی پا را فراتر گذاشته و از این گفتند که «عدالتخواهی» شعار خوارج بوده است و آنها با این بهانه می خواستند حکومت علی (ع) را ساقط کنند.


این در حالی است که همین گروه تا چندی پیش، مخالفان خود را پیروان «طلحه» و «زبیر» می دانستند و معتقد بودند که آنها همانند «ناکثین» به دنبال سهم خود از حکومت هستند. حال، همین گروه «عدالتخواهان» را طرفداران خوارج دانسته و معتقدند همانند «مارقین» به دنبال سقوط حکومت با تمسک به تعاریفی خشک و غیرمنعطف از ارزش ها هستند.


اصولگرایان متسمک به تاریخ آرام آرام در حال تزریق تعاریف و ارزش های خود به قلب تاریخ هستند. از نظر آنان، محوری ترین آرمان حکومت امام علی(ع) و پیامبر(ص) نه عدالت و عدالتخواهی بلکه صرفا ایجاد حکومت الهی به هر بهانه و طریقی بوده است. در این تفسیر، مسامحه، مصالحه و گاه رندی جایز است و برای ایجاد حکومت مورد نظر افراد مختلف باید یک دست و کامل تابع طبقه حاکم (یعنی اصولگرایان) باشند.
این روش به خوبی نشان می دهد که ارزش ها تا چه حدی در حال تغییر است و آرمان های مورد نظر گروه های مختلف تا چه میزان از ارزش های اصلی انقلاب دور می شود. این زنگ خطری است که باید بیش از هر حادثه دیگری آن را جدی گرفت.





























