false
false
false
false
false
false
false
false
false
✍یادداشت/حمید اندرز چمنی کارشناس ارشد اجتماعی
گیل رخ/یافتههای پژوهشی و شواهد عینی پر تعدادی در دست است که نشان می دهد با رواج رفتارهای نوع دوستانه در جامعه از یکسو خشونت و پرخاشجویی رو به افول می نهد ، کجروی و انحراف از میان رانده میشود و بدبینی و سوء ظن از میان بر میخیزد و از دیگر سو مسئولیت پذیری ، مثبت اندیشی و شادخویی بسط و گسترش مییابد. از آن گذشته ، با تعمیم نوع دوستی در جامعه ، فردگرایی جای خود را به جمع گرایی می دهد و انسجام اجتماعی و تعهد جمعی رو به افزایش و تعالی می نهد.
منظور از نوع دوستی اندیشیدن به رضاء دیگران و خرسندی از رضایت و آرامش آنان است. به تعبیر دقیقتر ، نوع دوستی یک حالت عاطفی ، روانی خوشایند است که در گذر زمان شکل می گیرد و احساسی سرشار از رضایت و شادمانی برای عامل آن پدید می آورد.
رفتار نوع دوستانه نیز به هر نوع عمل و اقدامی اتلاف میشود که در جهت یاری رساندن بدون چشمداشت به دیگران صورت می گیرد و هیچ نشانی از خودخواهی و نفع شخصی در آن دیده نمیشود.
گرچه رفتارهای نوع دوستانه متنوع و پرشمارند ، لیکن بسیاری ازآنها را می توان در ذیل چهار عنوان کلی و جامع جای داد. آن چهارعنوان عبارتند از :
● نوع دوستی در شرایط اضطراری و غیر منتظره:
نظیر یاری رسانی به زلزله زدگان ، سیل زدگان ، مصدومان حاصل از حوادث رانندگی ، کمک کردن به قربانیان خشونت های شدید و جز آن .
● یاری رسانی روزمره و اتفاقی :
نظیر به مقصد رساندن یک عابر جا مانده از اتوبوس ، خرد کردن پول برای یک غریبه ، عبور دادن یک کودک یا یک نابینا ، هل دادن وسیله نقلیهای که در وسط خیابان خاموش شده است ( به درخواست راننده آن و موارد شبیه آن ).
● بخشش و انعام :
نظیر صدقه دادن ، کمک مالی به نیازمندان ، شرکت در فعالیتهای خیریه و عام المنفعه ، تاسیس مراکز بهداشتی و درمانی اموزشی و مشابه آن .
● نوع دوستی رسمی و سازمانی :
نظیر مشورت دادن به دیگران ، هدایت جوانان ، شرکت داوطلبانه در انجمنها و محافل و سازمانهای غیر دولتی و مشابه آن ).
همه فعالیتهای نوع دوستانه در چند ویژگی مشترک هستند.
نخست آنکه ، همه آنها بدون چشم داشت و انتظار جبران صورت می گیرند.
دوم آنکه ، بر اساس عشق و علاقه به همنوع انجام میشوند .
سوم آنکه ، معطوف همگان ، صرفنظر از جنسیت ، مذهب ، تحصیلات و فرهنگ آنها ، هستند. اگر چه نمی توان انکار کرد که زنان و کودکان بیش از مردان و افراد بزرگسال شانس دریافت خدمات نوع دوستانه را دارند.
چهارم آنکه درآنها نشانی از انگیزشهای خودخواهانه دیده نمیشود .
پنجم آنکه ، همه آنها را می توان نوعی فعالیت اخلاقی، بشر دوستان و انسانی تلقی کرد.
در همه ادیان به ویژه در دین مبین اسلام و نیز در مکاتب فلسفی ، نوع دوستی (حب به همنوع ) و رفتارهای نوع دوستان مورد تاکید ویژه قرار گرفته اند. چه ، اول اینکه با رواج نوع دوستی ، خود محوری ، که شالوده بسیاری از خودخواهی ها و نفع پرستیها و زیاده خواهیهای شخصی است ، از میان رانده میشود. دوم روابط انسانی و پیوندهای میان فردی تلطیف می گردد. جای خود را به دوستی و اعتماد و خیر خواهی می دهد . سوم از مشکلات افراد نیازمند یاری و مساعدت فرو کاسته میشود و چهارم اندیشه و رفتار اخلاقی تعالی مییابد. پنجم از منظر علمی و پژوهشی ، نوع دوستی ، یک متغیر میانی است. یعنی از یک سو پاره ای عوا مل در ایجاد آن سهم و نقش دارند و از دیگر سو خود ان پیامدهایی را به دنبال خواهد داشت .
بر اساس شواهد پژوهشی چهارعامل سهم و نقش پر رنگی در رواج نوع دوستی در جامعه دارند .
آن عوامل عبارتند از: ● رواج اخلاقیات در جامعه
● میزان احساس امنیت اجتماعی
● رضاء عمومی
● اعتماد عمومی
یعنی هر چقدر در جامعه معیارهای اخلاقی بیش تر رعایت شود ، شهروندان از حیث جانی ، مالی و شغلی و روانی احساس ایمنی و آرامش نمایند.
رضاء و برخورداری مادی به سطح بهینه ( حد متوسط و مطلوب ) نزدیکتر باشد و شهروندان بیش تر به همدیگر اعتماد داشته باشند ، در آن میزان شیوع رفتارهای نوع دوستانه بیشتر خواهد بود.
فراگیری ، بروز و تعمیم و گسترش رفتارهای نوع دوستانه در جامعه تابع چند قاعده و قانون روانشناختی و جامعه شناختی است .
مهمترین آن قوانین عبارتند از :
الگوگیری (modeling)
همرنگی (conformity)
سرایت (contagous)
اشاعه (diffusion) .
بر اساس اصل اول افراد جامعه رفتارهای خود را ، به ویژه رفتارهای نوع دوستانه را ، با الگوهای مقبول و جذاب ( یا به تعبیر جامعه شناسان ، دیگران و ….) تنظیم می نمایند. از همین روی ، وقتی مردم شاهد نوع دوستی شخصیت های مقبول و مهم و دارای پرستیژ جامعه خود باشند ، می کوشند تا رفتارهایی همچون آنان از خود بروز دهند) .
اصل دوم نیز بدان معنا است که افراد جامعه با جماعت همنوایی می کنند تا ناهنجار تلقی نشوند .
افزون بر آن ، رفتار و عمل اکثریت ملاکی است برای ارزی
برای ارزیابی درستی عملکرد خود. بنابراین ، وقتی رسانهها جمعی عده زیادی را به تصویر می کشند که مشغول انجام رفتارهای نوع دوستانه هستند ، تماشاگران و خوانندگان نیز با آنان همانند سازی می نمایند. سرایت نیز بدان معنا است که رفتار خوب ، و البته رفتار بد ، از یک نفر به نفر
بعدی و از یک گروه به گروههای بعدی گسترش مییابد. سرانجام منظور از اشاعه آن است که رسانهها با بیان و تکرار و تشریح رفتارهای نوع دوستانه می توانند آنها را در جامعه نشر و اشاعه دهند.
از مطالب مندرج در پیش می توان نتایجی را به شرح زیر استخراج نمود:
○ نوع دوستی رفتاری پسندیده و اخلاقی است که موجب رشد فردی و جمعی میشود.
○ اعمال نوع دوستانه بیش و پیش از آنکه به فرد ، یا افراد ، گیرنده خدمات نوع دوستانه سود و منفعت برساند ، به فرد یا افراد دهنده آن خدمات را منتفع می سازند. چه ،اینگونه رفتارها رضایت و لذت و شادابی ژرف و عمیقی را نصیب آنان میسازد.
○ نوع دوستی ، به سبب تلطیف ، عواطف و معنا بخشیدن به هیجانات ، زندگی اجتماعی ما و آدمیان را بیش از پیش خواستنی تر می سازد.
○ نوع دوستی قاعدهمند است و رسانهها و نهادهای فرهنگی و آموزشی و اجتماعی و حتی تک تک افراد جامعه ، می توانند به نشر و رواج و اشاعه آن یاری رسانند.
گر چه اعتماد و امنیت عمومی می توانند بستر ساز نوع دوستی باشند اما رواج نوع دوستی نیز به نوبه خود به بهبود آن دو یاری می رساند.
بنابراین ، ما امروزه بیش از پیش نیازمند نوع دوستی هستیم تا روابطمان تعمیق شود ، اعتمادمان به یکدیگر گسترش یابد و اخلاق و معنویتمان تعالی یابد.
false
false
false
false





























