
به گزارش مجله خبری تحلیلی گیل رخ، سیستان و بلوچستان یکی از بخش های تاریخی ایران است. این بخش که از نظر توسعه جز محروم ترین مناطق ایران است دارای دیدنی ها و اماکن تاریخی است که کمتر مورد توجه واقع شده اند.این شهر در کرانه دریای عمان و اقیانوس هند قرار گرفته و لنگرگاه آن قابلیت پهلوگیری کشتی های اقیانوس پیما را دارد و از مناطق آزاد بازرگانی ایران است. چابهار گرم ترین نقطه کشور در زمستان و خنک ترین بندر جنوبی ایران در تابستان است. در این شهر بهاری جاذبه های طبیعی بسیاری پیدا خواهید کرد و مطمئنا شگفت زده خواهید شد.

یک باور قدیمی می گوید سیستان و بلوچستان یازدهمین سرزمینی است که اهورامزدا آفریده است. این سرزمین باستانی در ادوار مختلف دارای اسامی گوناگون بوده است:سیوستان، سکستان، سیستن، ماساژت، آریا پلیس، درانگیانا، زرنگ، زرنج، نیمروز یا نصف النهار، زاول، زابل و ده ها نام دیگر.
در این مطلب سفری خواهیم داشت به بلوچستان زیبا،با مردمانش آشنا میشویم و از روستای دَرَک تا خط مرزی گواتر را سفر میکنیم.

موقعیت استان :
استان سیستان و بلوچستان پس از استان کرمان به عنوان دومین استان پهناور کشور در جنوب شرقی ایران واقع است.
سیستان و بلوچستان ۱۱۰۰ کیلومتر مرز با کشورهای پاکستان و افغانستان و ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریای عمان دارد .
با توجه به موقعیت این استان، بادهای شدید موسمی، طوفان شن و رگبارهای سیلآسا از دیگر مشخصههای منطقه در طول سال است.
شهرستان زاهدان دارای سه شهر زاهدان، میرجاوه و نصرتآباد است که از این بین، شهر زاهدان مرکز شهرستان و استان محسوب میشود.
شاخصترین معادن این استان، شامل مس، کرومیت، منگنز، سنگ مرمر و سنگ آهک است.

فرهنگ و مردم :
مردم این استان از اقوام بلوچهای عمدتاً سنی و سیستانیهای عمدتاً شیعه هستند.
پژوهشگران با مطالعه زبان بلوچی و لهجههای آن چندین تقسیمبندی ارائه کردهاند. ویلهلم گیگر زبان بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروههای شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروههای شمالی و جنوبی تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجهها به این واقعیت اشاره میکند که بلوچی جنوبی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس میکند در حالیکه بلوچی شمالی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی میباشد.

صنایع دستی زنان بلوچ :
صنایع دستی این منطقه عمدتا توسط زنان و دختران تولید میشود. از اصلیترین این محصولات میتوان از حصیربافی، سفالسازی، سوزندوزی، سکهدوزی و قالیبافی نام برد.

بدون تردید سوزندوزی بلوچ را باید در زمره یکی از اصیلترین و جالبترین رشتههای صنایع دستی کشور به حساب آورد که آوازه شهرتش به فرسنگها دورتر از این خاک نیز رسیده و مردم بسیاری از نقاط مختلف جهان، بلوچستان را به پشتوانه آن میشناسند. هنر ظریف و پر سابقهای که هیچکس به درستی نمیداند از چه زمانی در ایران شروع شدهاست. آنچه مسلم است تقریباً تمامی زنان و دختران بلوچ در فاصله سنی چهار تا چهل سالگی (و حتی گاه تا شصت سالگی)، دست اندر کار آن به حساب میآیند. در زندگی ساده و به دور از تجمل زنان بلوچ، شاید مهمترین وسیله تزئین لباس همین سوزندوزی است.

سوزندوزی بلوچ به صورت پیش سینه، جیب، سرآستین، پا دامنی، سجاده، نوار، کراوات، کمربند، کوسن، دستمال، رومیزی، پرده، سفره، اشارپ و پارچه کلهمک آباژور ارائه میشود. از طرحهای اصیل مورد استفاده در سوزندوزی بلوچ میتوان از طرحهای گل سرخ، چشم ماهی و مروارید نام برد. پریوار دوزی و توردوزی نیز از دیگر انواع رودوزیهای بلوچستان است.

روستای دَرَک :
درک تنها نقطه ای در ایران است که در آن می توانید صحرا و دریا را در کنار هم به تماشا بنشینید.
دَرَک یا درگ در زبان محلی به معنی سکونت در کنار دریا است.
درک، ساحلی بکر و تماشایی دارد که در ۱۷۰ کیلومتری غرب چابهار و در فاصله ۱۰ کیلومتری از روستای زرآباد واقع شده است. این روستا بر سر راه دو بندر مهم جنوب، یعنی بندر چابهار و بندر عباس و در مسیر ترانزیتی بندر کنارک و بندر جاسک قرار گرفته است.

به نزدیکی ساحل درک که برسید هیجان بیشتر و بیشتر می شود. در سربالایی فرعی ساحل که از آن، رمل های شنی در کنار نخل ها و دریا پیداست، هیجان به اوج خود می رسد و نفس از دیدن این همه زیبایی بند می آید..سواحل روستای درک، در بخش زرآباد شهرستان کنارک، در استان سیستان و بلوچستان نه تنها یکی از خاصترین سواحل ایران که از بی نظیرترین سواحل جهان است. جایی که آبهای فیروزهای عمان و اقیانوس هند به هم میرسند، ساحل درک با تپه رملها و نخلها صحنههای بدیعی را رقم میزند.تعداد سواحلی در جهان که تپه رملها و نخلها را در کنار خود داشته باشند به تعداد انگشتان دستها نمیرسد.

راز درختان ساحل درک
شاید برای همه سوال شده باشد که چطور در نزدیکی دریای عمان و در ساحل روستای درک، جایی که گستره وسیعی از آن را صحرا پوشانده نخل ها از زمین سر برآورده اند و دلبری می کنند؟ این نیز یکی دیگر از عجایب روستای درک است. این جا در چند متری دریا، می توان آب شیرین یافت و این سبب رویش جنگل و پوشش گیاهی انواع درختان گرمسیری شده است. در این جا با حفر چاهی دو متری می توان به آبی شیرین و زلال رسید که ساکنان درک با استفاده از آن انواع هندوانه، ذرت، نخل ها و … را کشت و برداشت می کنند. در کنار این ها در این روستا انواع درختان چش، کرت (انجیر معابد) را نیز خواهید دید.

چابهار :
بازار قدیمی چابهار
مثل همیشه بازار قدیمی چابهار بهترین گزینه برای شروع شهرگردی است. بازار چابهار ترکیبی از فرهنگ بلوچ، پاکستانی و هندی دارد. در این بازار انواع و اقسام خوراکی ها و غذای این منطقه یافت میشودو گویی بازار بزرگیست پر از بوی تند غذاهای بلوچی.
یه جز طعم و بوی غذای دستفروشهای بازار، سوزندوزیهای بلوچ رنگ خوبی به دالانهای بازار داده است. با یکم جستوجو درمغازهها میشود نحوهی چاپ روی پارچهها و سوزندوزیها رو دید. به جز غذا و سوزندوزی، انواع حنا و محصولات پاکستانی وهندی و عربی توی بازار پیدا میشود
پیشنهادی برای رفع خستگی بعد از یکی دو ساعت بازار گردی؛ از یک لیوان چای شیر در بازار چابهار که دستفروشهای در استکانهای قدیمی سرو میکنند غافل نشید.

خیابون امام، پاتوق رستورانهای چابهار
اگه به دنبال پیدا کردن غذای محلی و با کیفیت هستید، خیابون امام جای خوبی است. انواع غذاهای محلی با طبع تند پاکستانی/ هندی در این رستورانها پیدا میشود. کراهی، بریانی، تنورچه، آچرمرغ و… غذاهای معروفی هستند که ارزش امتحان کردن رو دارند.

از چابهار بسمت نقطه صفر مرزی گواتر:
از چابهارکه بسمت نقطه صفر-صفر مرزی حرکت کنید در راه دیدنی ها و شگفتی های عجیبی منتظر شما هستند ! جاده هایی در میان صحرا با شیب های تند و باریک ،گهگاهی با گذر شترهای صحرا مجبورید باستید و از آنها که با آرامش از جاده میگذرند، دیدن کنید. در جاهایی از جاده بر بالای بلندی قرار میگیرید میتوانید لحظاتی از روی ارتفاع دریا را که گویی تا ته دنیا امتداد دارد ببینید،مطمعنن تا جایی که چشمانتان یاری میکند فقط و فقط دریا و ساحلش را خواهید دید.

مریخ روی زمین !
هر چند که سفر به مریخ زیاد هم دور از ذهن نیست اما شاید بتوانیم نمادی از سیارهها و کرههای دیگر را در زمین ببینیم. نقاش طبیعت گاهی دست به خلق چشماندازهای زیبایی میزند که انسان ناخودآگاه فکر میکند مربوط به سیارهای دیگر هستند.
کوههای مینیاتوری یا مریخی بخشی از طبیعت زیبای شهر همیشه بهاری چابهار به شمار میرود که متاسفانه چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این کوهها به سبب وضعیتی که دارند در دستهی مناطق بدبوم یا بدلند قرار میگیرند.

ویژگی مشترک این مناطق عدم وجود پوشش گیاهی و نداشتن ارزش چراگاهی است. کوههای مینیاتوری از نوع رسوبی هستند و طبق نظر کارشناسان در گذشتههای دور زیر تلی از خاک مدفون بوده که بر اثر گذشت زمان و بارش بارانهای موسمی از زیر خاک سر برآوردهاند.
فرآیندهای تکتونیکی به دلیل فرورانش پوسته عمان به زیر مکران و فرسایش آبی و بادی از جمله مهمترین دلایل شکل گیری این کوهها بوده است. شیارهای ریز و یکدستی که روی این کوهها وجود دارد سبب شده است تا نام مینیاتوری به خود بگیرند و جلوهای به واقع فرازمینی داشته باشند.

عمر این کوهها را بالغ بر ۵ میلیون سال برآورد کردهاند. کوههای مینیاتوری یا مریخی ادامه رشته کوههای زاگرس هستند که تا پاکستان ادامه دارند. ارتفاع این کوهها متغییر بوده و از پنج متر تا بیش از صد متر در میان آنها پیدا میشودمتاسفانه تاکنون اقدام مهمی برای ثبت این اثر طبیعی به عنوان یک ژئوپارک ملی در سطح جهان صورت نگرفته است که امیدواریم این اتفاق در آیندهای نزدیک به وقوع بپیوندد.

دریاچه ای صورتی
تالاب لیپار که به تالاب صورتی نیز معروف است، یکی از جاذبههای منحصربهفرد طبیعی کرانه دریای عمان است، که فقط چهار نمونه مشابه از آن در جهان وجود دارد.
تالاب لیپار یکی از جاذبههای خاص طبیعت ایران است که به دلیل رنگ خاصی که دارد از سایر دریاچهها و تالابها متمایز شده است. این تالاب صورتی در تنگه و درهای صخرهای مشرف به کوه، در مسیر جاده ساحلی چابهار به گواتر در ساحل دریای عمان (۱۵ کیلومتری شرق چابهار در نزدیکی روستای رمین و در مسیر جاده ساحلی چابهار- گواتر) قرار دارد.

جذر و مد قرمز در چابهار، از جمله دیدنیهای سواحل جنوبی استان سیستان و بلوچستان است که بازدیدکنندگان را به تعجب وا میدارد. اوج زیبایی این پدیده در دره لیپار قابل مشاهده است، جایی که به آن تالاب صورتی میگویند. در مورد رنگ قرمز این پدیده که محصول فعالیت پلانکتونها است.
در ماههای بهمن، اسفند، فروردین، شهریور و مهر شاهد پدیده جزر و مد قرمز در منطقه خلیج گواتر هستیم که عامل اصلی آن گونه نوکتیلوکا میلیاروس است که در ماههای بهمن، اسفند و فروردین تعداد آن به شدت افزایش مییابد. فرآیند «رد تاید» یا «کشند قرمز» از جمله فرآیندهای بیولوژیکی در محیطهای آبی است که توسط پلانکتونهای گیاهی به وقوع میپیوندد و نقش عمدهای در زنجیرههای غذایی و انرژی در اکوسیستمهای آبی دارد.
این تالاب بنا به پیشنهاد آقای دادکریم شیخ زاده از بومیان محل و از اهالی روستای دمبدف و با کمک اهالی و بودجه شخصی و حمایت وزارت نیرو با در اختیار گذاشتن دستگاههای کشاورزی در سال ۱۳۶۲ خورشیدی احداث شد. این تالاب در اوایل احداث و بارندگی خوبی که در محل آن داشت توانست مدت مدیدی منطقه را سبز و پرندگان مهاجر و غیربومی را به خود جلب کند.

ساحل و روستای بریس
در ۶۰ کیلومتری شرق چابهار، در پس کوههای مخروطی که گویی تکهایی از زمین شهابخوردهی کره ماه را بر آن نهادهاند، بندری زیبا در امتداد دریای عمان روبه اقیانوس هند واقع شده است.
در بریس عمدتا روی تشکیلات لایههای ماسهسنگی متراکم تا نیمهمتراکم صدفدار دوران سوم زمینشناسی قرار گرفته که بیرونزدگیهای آن در محدوده سطوح صخرهایی مشرف به ساحل جنوبی قابل رویت است. میزان بارندگی در بریس بسیار کم است و در صورت بارندگی تالاب عظیمی در حد فاصل کوههای مشرف به بریس و نوار ساحلی شکل میگیرد که یکی از زیباترین جلوههای مناظر طبیعی را به وجود میآورد و میتواند در جذب توریست نقش بسزایی ایفا کند.

از مهمترین قابلیتهای خدادادی بریس، مناظر بدیع و اسکله منحصربهفرد آن است که میتواند نقش بسزایی در جذب گردشگران فرهنگ و طبیعت و گسترش اکوتوریسم و اگروتوریسم (گردشگری روستاهای شگفت) داشته باشد. این امر مهم منوط به تامین امنیت، تزریق امکانات و بها دادن به تحقیقات و استفاده از کارشناسان خبره این کار است که خود مقوله دیگری میطلبد.
بندر بریس با سواحلی آرام و بینظیر ساحلش همیشه آرام است. تماشای ساحل آرام و صدای برخورد موج بر صخرههای محکم و استوار آنقدر زیباست که ساعتها هر کس را مات و مبهوت میکند. قدم زدن در ساحل طلایی در وقت غروب دلانگیز، هم عشق است و هم تماشا. بندر بریس با مناظری بکر و خدادادی منتظر نظاره چشمان هر کسی است که عاشق دریا، سواحل وموجهای بیقرار است.

پسابندر
وقتی به بندر پسابندر رسیدید، مطمئن باشید که فاصلهای تا انتهای جاده و خلیج گواتر باقی نمانده است. پسابندر منطقهای در اوج سادگی و پر از لنجهای رنگارنگ و پرنقش و نگار است که مردم محلی برای تجارت و صید بهطور مداوم بین ایران و پاکستان در حال رفت و آمد هستند. پسابندر هم به خاطر وجود این لنجهای زیبا تبدیل به مکانی جذاب برای گرفتن عکس یادگاری و صحبت با مردم محلی خونگرم و مهربان تبدیل شده است.

نقطه صفر مرزی،خلیج گواتر
در انتهای این جاده پرپیچ و خم زیبا به نقطه صفر-صفر ایران خواهید رسید. جاییکه نزدیک به مرز پاکستان است.
ندری در کنار دریای عمان که در ۹۵ کیلومتری چابهار و دقیقا هممرز با پاکستان است، به همین خاطر اجازه شنا در دریا داده نمیشود و تمام قایقرانها نیز مراقب هستند بهطور تصادفی وارد مرز پاکستان نشود.
تجارت در گواتر پیشینهای طولانی داشته است و تاجرها از آبهای این خلیج، از هند به سمت آفریقا میرفتند. گواتر از مراکز اصلی پرورش و صادرات میگو بوده که در این سالها کمی از رونق افتاده، اما همچنان وجود دارد. روستای گواتر حدود ۱۶۰ هزار نفر جمعیت دارد و بیشتر مردم این منطقه به ماهیگیری و حصیربافی مشغول هستند. روستا با توجه به مرزی بودن منطقه از امکانات اقامتی خاصی برخوردار نیست، پس بهتر است هنگام روز از این منطقه بازدید کنید و شب به چابهار برگردید، ولی اگر اصرار دارید تا شبی را هم در این منطقه زیبا به صبح برسانید، میتوانید با کسب اجازه از محلیها در کنار چند کَپر (خانههای ساخته شده از چوب و برگ درخت خرما) اقامت داشته باشید.

مردان و زنان گواتر بلوچ هستند، ولی ارتباط خویشی و نزدیکی با همسایگان خود در گوادر (نام پاکستانی گواتر) پاکستان دارند و رفت و آمد و حتی ازدواج بین آنها بسیار مرسوم است. زبان بلوچی مردم این منطقه با سایر نقاط قسمت بلوچستان ایران متفاوت است و به زبان بلوچی رایج در پاکستان نزدیکتر است، هرچند تعدادی زیادی از مردم این منطقه به زبان فارسی هم تسلط دارند. بیشتر دختر بچهها مشغول فروش دستبند سوزندوزی کاملا دستباف هستند و پسرها هم گوشماهی، مروارید و انواع صدف میفروشند. با توجه به نزدیکی به آبهای اقیانوس هند که سومین اقیانوس بزرگ روی کرهزمین است، باعث شده تا گواتر دریایی کاملا متفاوت نسبت به خلیجفارس و دریایی خزر داشته باشد که در نوع خود بسیار جالب و منحصر به فرد است. یک نکته خاص درباره گواتر این است که اگر از آن به سمت قطب جنوب حرکت کنید، با هیچ خشکی برخورد نمیکنید و بدون واسطه به قطب جنوب متصل است./ویسمن






























